Sögulegt höfuðbýli og torfbær á Suðurlandi

Keldur á Rangárvöllum er einn merkasti sögustaða á Suðurlandi og eini stóri torfbærinn sem hefur varðveist á svæðinu. Þar var fornt höfuðbýli Oddaverja og bjó þar meðal annars höfðingi þeirra, Jón Loftsson, sín síðustu æviár. Gamli bærinn og umhverfi hans endurspegla búsetu, völd og daglegt líf á Íslandi frá miðöldum og fram á 20. öld.

Á Keldum er að finna torfbæ af fornri gerð þar sem kjarninn er frá 19. öld, en elsti hluti bæjarins er jafnframt elsti varðveitti hluti torfbæjar á Íslandi. Fjöldi útihúsa hefur varðveist, þar á meðal skemmur, smiðja, myllukofi, fjós, hesthús og fjárrétt. Þessi heildarmynd gerir Keldur á Rangárvöllum torfbæ að einstöku dæmi um íslenska byggingarhefð.

Jarðgöng frá miðöldum

Einstakt einkenni Keldna eru jarðgöngin sem liggja úr skálanum og niður að læknum. Þau eru talin vera frá 12. eða 13. öld og hafa líklega verið notuð sem undankomuleið á ófriðartímum. Jarðgöngin eru meðal merkilegustu minja sinnar tegundar á Íslandi og gefa innsýn í varnaraðferðir og daglegt líf á miðöldum.

Kirkjan og sögulegar heimildir

Á Keldum stendur einnig kirkja sem byggð var árið 1875 af Guðmundi Brynjólfssyni, hreppstjóra. Keldur draga nafn sitt af uppsprettulindum sem koma víða fram í túninu og gefa staðnum sérstakt yfirbragð. Ábúendur á Keldum koma við sögu í mörgum helstu fornbókmenntum Íslendinga, þar á meðal Njáls sögu, Sturlungu og Þorláks sögu helga.

Keldur í dag – varðveisla og heimsóknir

Gamli bærinn á Keldum er í umsjón Þjóðminjasafns Íslands og er opinn gestum yfir sumarmánuðina, frá 1. júní til 31. ágúst, alla daga frá kl. 10–17. Gestir geta skoðað bæjarhús, útihús, kirkju og jarðgöng og fengið lifandi mynd af íslenskri sveitamenningu fyrri alda.

Staðsetning Keldna á Rangárvöllum gerir torfbæinn að frábærum viðkomustað fyrir þá sem vilja sameina söguskoðun, arkitektúr torfbæja og náttúruupplifun á Suðurlandi. Heimsókn á Keldur er auðvelt að tengja við aðra áfangastaði á svæðinu, eins og fossa, söfn, gönguleiðir og eldfjallasýningar.

Hugmyndir að afþreyingu á Suðurlandi

Sögustaðir og menning

• Leiðsögn um manngerðu hellana við Hellu, sem mögulega eru eldri en landnám Íslands.
• Heimsókn á eldfjalla- og jarðskjálftasýninguna LAVA á Hvolsvelli og Eldheima í Vestmannaeyjum.
• Kíktu í Skógasafn eitt fjölsóttasta safn landsins.
• Heimsæktu nýja miðbæinn á Selfossi og Skyrlandið.
• Sögustaðurinn Oddi á Rangárvöllum með kirkju, minnisvarða og fornleifauppgreftri.

Náttúra og útivist

• „Safnaðu“ fossum á Suðurlandi – Gullfoss, Hjálparfoss, Háifoss, Gljúfrabúi og Seljalandsfoss.
• Gönguferð yfir Fimmvörðuháls frá Skógum til Þórsmerkur.
• Farðu í skipulagða jöklagöngu á Sólheimajökli eða snjósleðaferð á Mýrdalsjökli.
• Bað í Seljavallalaug eða náttúrulauginni í Landmannalaugum.
• Gakktu stíginn upp með Skógafossi og áfram með Skógaá þar sem fjöldi smærri fossa bíður.

Fleiri hugmyndir og upplýsingar um afþreyingu, gistingu og þjónustu á svæðinu má finna á www.south.is.