Hlutverk Minjastofnunar Íslands

Minjastofnun Íslands er stjórnsýslustofnun á sviði menningarminja sem heyrir undir umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið. Stofnunin annast framkvæmd minjavörslu á Íslandi í samræmi við lög um menningarminjar frá 2013 og vinnur að því að vernda og efla menningarsögulegan arf þjóðarinnar. Meginhlutverk Minjastofnunar Íslands er að tryggja eftir föngum varðveislu menningarminja í sínu upprunalega umhverfi og auðvelda almenningi aðgang að þeim og kynni af þeim.

Vernd fornleifa og byggingararfs

Minjastofnun Íslands hefur yfirumsjón með verndun fornleifa og byggingararfs um allt land. Hún fylgist með ástandi friðaðra og friðlýstra fornleifa, húsa og mannvirkja og setur reglur um skráningu og vernd þeirra. Með markvissri stefnumörkun í samstarfi við fagnefndir er unnið að því að tryggja að fornleifar, söguleg hús og menningarlandslag njóti viðeigandi verndar til framtíðar.

Menningarminjar og menningarlandslag

Til menningarminja teljast fjölbreytt ummerki um sögu þjóðarinnar, allt frá fornminjum og menningarlandslagi til kirkjugripa, minningarmarka, húsa og annarra mannvirkja. Einnig falla skip og bátar, listmunir og ýmsir nytjahlutir undir menningarminjar. Minjastofnun Íslands vinnur að því að greina, skrá og vernda þetta fjölbreytta safn minja svo það endurspegli sem best sögu og sjálfsmynd landsins.

Minjasvæði, minjaverðir og minjaráð

Landinu er skipt í átta minjasvæði en á hverju þeirra starfa minjaverðir sem hafa eftirlit með menningarminjum á sínu svæði. Hvert og eitt minjasvæði hefur einnig minjaráð sem styður við ákvarðanatöku og stefnumótun í minjavörslu. Þessi skipan tryggir staðbundna þekkingu, náið samstarf við sveitarfélög og betra aðgengi almennings að ráðgjöf um vernd menningararfs.

Sjóðir til verndar menningararfi

Fornminjasjóður og Húsafriðunarsjóður heyra undir Minjastofnun Íslands og gegna lykilhlutverki í verndun menningararfs. Stofnunin úthlutar styrkjum úr sjóðunum að fengnum umsögnum fagnefnda og hefur eftirlit með framvindu verkefna sem hljóta styrk. Einnig ákveður Minjastofnun aðra ráðstöfun fjár úr sjóðunum í samráði við húsafriðunarnefnd og fornminjanefnd til að hámarka áhrif fjármögnunar á verndun minja.

Rannsóknir, skráning og friðlýsing

Minjastofnun Íslands setur reglur um skráningu friðaðra og friðlýstra fornleifa, húsa og mannvirkja og heldur heildarskrár yfir slíkar minjar, þar á meðal friðlýsta legsteina og minningarmörk. Stofnunin gerir tillögur til ráðherra um friðlýsingu og afnám friðlýsingar þegar tilefni er til og getur ákveðið skyndifriðun menningarminja ef hætta steðjar að. Með þessu er tryggt að mikilvægar minjar fái viðeigandi vernd á réttum tíma.

Fornleifarannsóknir og jarðrask

Samkvæmt lögum um menningarminjar setur Minjastofnun Íslands reglur og skilyrði um fornleifarannsóknir sem hafa jarðrask í för með sér og hefur eftirlit með öllum slíkum rannsóknum í landinu. Stofnunin fjallar um og veitir leyfi til stað- og tímabundinna fornleifarannsókna og sinnir nauðsynlegum vettvangskönnunum, neyðarrannsóknum og öðrum skyndirannsóknum þegar þörf krefur. Þannig er tryggt að rannsóknir á fornleifum fari fram á faglegan og ábyrgan hátt.

Skráning og miðlun upplýsinga

Heildarskrár Minjastofnunar Íslands yfir friðaðar og friðlýstar minjar eru mikilvægur grunnur fyrir stefnumótun, rannsóknir og fræðslu. Með rafrænum gagnasöfnum og kortlausnum er unnið að því að gera upplýsingar um menningarminjar aðgengilegar almenningi, fagfólki og stjórnvöldum. Þannig styður Minjastofnun við upplýsta ákvarðanatöku um skipulag, landnýtingu og vernd menningararfs.

Alþjóðleg tengsl og flutningur menningarverðmæta

Minjastofnun Íslands hefur eftirlit með flutningi menningarminja til annarra landa og annast leyfisveitingar vegna útflutnings slíkra verðmæta. Stofnunin sér einnig um framkvæmd laga um skil á menningarverðmætum til annarra landa og tryggir að alþjóðlegar skuldbindingar Íslands á sviði menningararfs séu virtar. Með þessu er stuðlað að ábyrgu flæði menningarverðmæta og vernd þeirra í alþjóðlegu samhengi.

Samstarf, ráðgjöf og fræðsla

Minjastofnun Íslands setur á fót minjaráð á hverju minjasvæði og ber ábyrgð á starfsemi þeirra, sem styrkir samstarf við sveitarfélög, stofnanir og almenning. Stofnunin veitir ráðgjöf um vernd, viðhald og nýtingu menningarminja og tekur þátt í fræðslu- og kynningarverkefnum um menningararfinn. Með öflugu samstarfi og miðlun þekkingar styður Minjastofnun við að menningarminjar verði lifandi hluti samfélagsins og aðgengilegar komandi kynslóðum.