Bessastaðir – Hjarta íslenskrar sögu

Saga Bessastaða á Álftanesi spannar aldir og er órjúfanlegur hluti af íslenskri þjóðarsögu. Hér má rekja búsetu allt frá landnámsöld til dagsins í dag, og staðurinn hefur gegnt lykilhlutverki í stjórnsýslu, menntun og menningu þjóðarinnar.

Frá landnámi til þjóðveldis

Fornleifarannsóknir sýna að fyrstu íbúar settust að á Bessastöðum á landnámsöld og hefur þar verið samfelld búseta síðan. Á þjóðveldisöld bjó þar Snorri Sturluson, eitt áhrifamesta skáld og höfðingi Íslands, sem getið er um í Íslendingasögu Sturlu Þórðarsonar.

Konungsvald og stjórnsýsla

Eftir dauða Snorra tók Noregskonungur staðinn í sína eigu og á síðari hluta miðalda sátu þar æðstu fulltrúar erlends valds á Íslandi. Með einveldistöku Danakonungs árið 1688 urðu Bessastaðir embættisbústaður landfógeta og amtmanns allt þar til yfirstjórn landsins fluttist til Reykjavíkur.

Menntasetur og menningarheimili

Bessastaðastofa var reist á árunum 1761–66 og árið 1805 fluttist Hólavallaskóli hingað og fékk nafnið Bessastaðaskóli. Þar lærðu m.a. Fjölnismenn og aðrir leiðtogar sjálfstæðisbaráttunnar. Skólinn starfaði til 1846 og á þeim árum sleit Benedikt Gröndal skáld barnsskónum á staðnum.

Frægir eigendur og búskapur

Á 19. öld og byrjun 20. aldar bjuggu á Bessastöðum ýmsir merkir Íslendingar, þar á meðal Grímur Thomsen skáld, Skúli og Theodóra Thoroddsen og fleiri. Árið 1941 gaf Sigurður Jónasson forstjóri staðinn íslenska ríkinu og varð hann síðan embættisbústaður ríkisstjóra og síðar forsetasetur.

Bessastaðir í dag

Frá því um miðja 20. öld hafa Bessastaðir verið opinber bústaður forseta Íslands og eru því merkingarríkt tákn um sögu, menningu og sjálfstæði þjóðarinnar. Embættisbústaður forseta er almennt ekki opinn ferðafólki en þar er þó jafnan opið hús tvisvar á ári, á Safnanótt í febrúar og á Menningarnótt í ágúst. Gestum gefst þá kostur að skoða húsakynni og kynnast sögu staðarins.

Nánari upplýsingar um sögu Bessastaða má finna á vef forsetaembættisins. Bendum líka á Snorrastofu í Reykholti fyrir þau sem vilja vita meira um Snorra Sturluson.